Shisha ichidagi pufakchalar – Fizz Bizz tajribasi
**Shisha ichidagi pufakchalar (Fizz Bizz)**
Hech payqaganmisiz, siz somonni gazli ichimlikka solganingizda, somon atrofida pufakchalar hosil bo‘ladi? Ushbu pufakchalar “karbonat angidrid” deb ataluvchi gazdan iborat. Ichimlik kompaniyalari bu gazni ichimlikka qo‘shib, unga o‘sha o‘ziga xos “shishib chiqadigan” ta’mni beradi. Ushbu tajribada biz karbonat angidridning pufakchalarini yaqqol ko‘ramiz!
**Sizga kerak bo‘ladi:**
– Har qanday tiniq, rangsiz gazli ichimlik (masalan, Sprite, 7-Up yoki Club soda)
– 3 ta tiniq plastik stakan (8 oz)
– Shakar
– Tuz
– Somon
– Yog‘och tayoqcha (muzqaymoq tayoqchasi)
– Simli tozalagich (pipe cleaner)
– M&Mlar
– Skittles
– Mentos
**Ehtiyot bo‘ling:**
Ushbu tajribadagi materiallar xavfli emas. Har doim kattalar nazorati ostida ishlang. Sinovdagi mahsulotlarni yemang yoki ichmang.
**Amal qilish tartibi:**
1. Stakanning 3/4 qismini gazli ichimlik bilan to‘ldiring. Ichiga somon soling va yon tomonidan qarang — nima payqaysiz?
2. Endi ichimlikka simli tozalagich yoki yog‘och tayoqcha soling. Ularning yuzasida ham pufakchalar paydo bo‘lyaptimi?
3. Ichimlikka ozgina tuz yoki shakar soling. Nima o‘zgarish sodir bo‘ladi?
**Nimani kutish mumkin:**
Somon, tuz, shakar, simli tozalagich va tayoqcha yuzasida pufakchalar paydo bo‘ladi.
**Nima sodir bo‘layapti?**
Pufakchalar gazli ichimlikdagi karbonat angidrid tufayli hosil bo‘ladi. Garchi somon yoki tayoqcha silliq ko‘rinsa ham, ularning yuzasida juda ko‘p mikroskopik tishli joylar mavjud. Karbonat angidrid molekulalari aynan shu notekis joylarga yopishadi va ko‘payib, pufakchalar hosil qiladi.
**Yana nimalarni sinab ko‘rish mumkin?**
Gazli ichimlikdagi karbonat angidrid turli narsalarga yopishib, pufakchalar hosil qilishi mumkin. Eng kuchli pufakcha hosil qiluvchilar esa dumaloq shakldagi konfetlar – **M&M**, **Skittles** va ayniqsa **Mentos**dir. Keling, ularni taqqoslaymiz!
**Sizga kerak bo‘ladi:**
– Har qanday tiniq, rangsiz gazli ichimlik (Sprite, 7-Up yoki Club soda)
– 3 ta tiniq plastik stakan
– M&M
– Skittle
– Mento
**Ehtiyot bo‘ling:**
1-betdagi xavfsizlik qoidalarini qayta ko‘rib chiqing.
**Amal qilish tartibi:**
1. Har bir stakanga yarim stakan gazli ichimlik quying.
2. Bir vaqtning o‘zida bitta M&M, Skittle va Mento ni stakanlarga tashlang va yon tomondan kuzating.
Nima payqadingiz? Qaysi konfetda pufakchalar tezroq yoki ko‘proq hosil bo‘ldi?
**Nimani kutish mumkin:**
Hamma konfetlar yuzasida tezda mayda pufakchalar hosil bo‘ladi va ular oqim shaklida yuqoriga ko‘tariladi. Konfetlar suv yuzasiga chiqmaydi, lekin M&M va Skittles konfetlarining rangi biroz ketadi, Mentos qoplamasi esa biroz eriydi.
**Nima sodir bo‘layapti?**
Garchi konfetlar silliq ko‘rinsa ham, ularning yuzasida mikroskopik chuqurchalar mavjud. Karbonat angidrid molekulalari shu joylarga yopishadi va pufakchalar hosil qiladi. Eng ko‘p pufakchalar Mentosda hosil bo‘ladi, ehtimol u kattaroq bo‘lgani yoki yuzasi qo‘polroq bo‘lgani uchun.
