Magniy (Mg)
1965 yil kimyogarlardan biri, ya’ni alximiklar “falsafa toshini” olishga intilib Epsom shahri (Angliya) yaqinidagi tog`lardan oqib tushayotgan suvni bug`latib, achchiq mazali, ichni yurishtiradigan tuzni oldi. Besh yil o`tgach, Epsom tuzi “doimiy ishqor’’ (XVIII asrgacha soda va potash aralashmasi shunday nomlangan) bilan ta’sirlashib oq yengil kukun olingan. Tashqi tuzilishi o`xshash ushbu kukun modda tog` Gretsiyaning Magneziya shahri Sharqiy Fessaliya yaqinidagi tog` jinsini kuydirib ham olingan. Uni greklarning Magneziy shahridan topilgani uchun “oq magneziy’ deb atashgan .
1808 yilda Devi oq magneziy tarkibidan metalni ajratib oldi, uni magniy deb nomladi.
Magniyning atom massasi 24,32 (Z = 12) ga teng. U tabiatda ko’p tarqalgan metallardan biri bo’lib, Yer po’stlog’ining 2%ga yaqinini tashkil qiladi. Magniyning 24Mg (78,6%), 25Mg (10,11%), 26Mg (11,29%) kabi tabiiy va uchta sun’iy izotopi bor.
Mg ning tabiiy birikmalari talk va asbest. Dengiz suvida Mg juda ko’p bo’ladi. Mg2+ ionlari dengiz suviga (4 %) achchiq ta’m beradi. Mg ning tuzlari o’simliklarni oziqlantirish uchun zarur. Mg xlorofil tarkibida (2 %) bo’ladi. Mg suyak va o’simlik bargida bo’ladi.Mg oddiy shisha idishda saqlanadi. Magniy tabiatda har xil birikmalar holida keng tarqalgan bo’lib, magnezit, dolomit, olivin silikati, abgit, asbest, tal’k va dengiz ko’pigi tarkibiga kiradi. Mignizitning ko’pchilik qismi dolomit shaklida butun tog` cho`qqilarini tashkil qiladi. Undan kam bo`lmagan miqdori dengiz va okeanlar qa’rida bo`lib, 6∙ 1016 t ni tashkil qiladi.
1808 yilda Devi oq magneziy tarkibidan metalni ajratib oldi, uni magniy deb nomladi.
Magniyning atom massasi 24,32 (Z = 12) ga teng. U tabiatda ko’p tarqalgan metallardan biri bo’lib, Yer po’stlog’ining 2%ga yaqinini tashkil qiladi. Magniyning 24Mg (78,6%), 25Mg (10,11%), 26Mg (11,29%) kabi tabiiy va uchta sun’iy izotopi bor.
Mg ning tabiiy birikmalari talk va asbest. Dengiz suvida Mg juda ko’p bo’ladi. Mg2+ ionlari dengiz suviga (4 %) achchiq ta’m beradi. Mg ning tuzlari o’simliklarni oziqlantirish uchun zarur. Mg xlorofil tarkibida (2 %) bo’ladi. Mg suyak va o’simlik bargida bo’ladi.Mg oddiy shisha idishda saqlanadi. Magniy tabiatda har xil birikmalar holida keng tarqalgan bo’lib, magnezit, dolomit, olivin silikati, abgit, asbest, tal’k va dengiz ko’pigi tarkibiga kiradi. Mignizitning ko’pchilik qismi dolomit shaklida butun tog` cho`qqilarini tashkil qiladi. Undan kam bo`lmagan miqdori dengiz va okeanlar qa’rida bo`lib, 6∙ 1016 t ni tashkil qiladi.
Hayvonlar organizmida 0,01 % magniy mavjud. O’simliklarda ko’proq miqdorda uchraydi. Magniy o’simliklar bargidagi xlorofill donachalari tarkibiga kiradi. Xlorofill- quyosh nuri ta’sirida havodagi karbonat angidridni yutib uni glyukozaga aylantiradi va havoga kislorod chiqaradi. Bu jarayon fotosintez deyiladi. Xlorofill tarkibida 2 % magniy mavjud. Xlorofill-tabiatdagi ajoyib moddalarning biridir. U quyosh nurini yutadi va u energiya hisobidan barcha murakkab kimyoviy jarayon sodir bo`ladi. Natijada karbonat angidrid (hayvonot va insonlardan nafasi bilan fabrika va zavodlaridan atrofida) va suv o`simlikning yashil qismida murakkab organik moddalar (shakar, kraxmal va boshq.) hosil bo`ladi. Bu moddalar odam va hayvonlar ozuqalanishi uchun muhim birikmalardir. Yuqoridagi qayd qilingan o`zgarishlar organik moddalarning tabiiy hosil bo`lishini yagona jarayondir. O`simliklardagi bu jarayonni rus olimi K. A. Timiryazev o`simliklarning dunyodagi kosmik roli deb xulosa bergan. Magniy o’simliklardagi xlorofill tarkibiga kiradi va fotosintezda ishtirok etadi.
